Zorg, welzijn en werk: je kan vaak meer dan je denkt.

Terugkijken met bestuurder en wethouder Bert van Swam

Het is december 2018

Met Bert van Swam kijken we terug op de afgelopen jaren waarin stappen in de transformatie van de jeugdzorg/jeugdhulp werden gezet en waarin acties werden ondernomen om deze transformatie te kunnen versnellen. Dit alles vanuit de hoofdgedachte: één gezin, één plan met het accent op het welzijn, de veiligheid en de gezondheid van de kinderen en jongeren in Rivierenland. Hoe is het gelukt om de afgelopen jaren te sturen op resultaat door opdrachtgevers? Op die kernvraag geeft Bert antwoord.

Bert spreekt als bestuurder van het Platform Zelfredzaam Rivierenland. Een regionale rol namens de samenwerkende gemeenten in de regio. Daarnaast stuurde hij als wethouder van de gemeente West Maas en Waal de ontwikkelingen in het sociale domein en specifiek de jeugdhulpverlening aan.

Het platform Zelfredzaam Rivierenland kijkt over de grenzen van organisaties en sectoren om mede invulling te geven aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de aangesloten organisaties als het gaat om beschikbaarheid, toegankelijkheid en efficiëntie van voorzieningen op het gebied van welzijn en zorg in Rivierenland.

Wat is jouw mening over hoe het nu gaat in de regio rondom de organisatie van jeugdhulpverlening?

“Ik ben blij met het vertrouwen dat terug is, dat is de basis van alles geweest. Dat begint bij de inwoner die direct betrokken is en de gemeente als een betrouwbare partner ervaart. En de zorgaanbieders die hun aanbod durven te vernieuwen in samenwerking met elkaar en de gemeenten. Al met al hebben we een flinke slag geslagen; de vraag van de inwoner staat centraal, de zorg is kleinschaliger en efficiënter georganiseerd en de kosten zijn verlaagd. Ik zie dat organisaties elkaar hebben gevonden en goed samen optrekken. Partijen nemen nu zelf ketenverantwoordelijkheid en bieden daarmee wat werkelijk nodig is voor de cliënt en het gezin. Ook kunnen ze dit goedkoper aanbieden. Dat is mooi. Vroeger meldden we situaties bij Veilig Thuis en duurde het lang voordat we wisten wat het vervolg was. Nu weten de gebiedsteams snel wat er speelt en kunnen we direct schakelen.

Die transparantie zie ik als de mooiste en grootste verandering van de afgelopen jaren. Het vertrouwen dat je elkaar durft te informeren. Bijvoorbeeld de huisarts die met het gebiedsteam en de gemeente in contact is. Hij hoorde al over de situatie in het gezin van de jongen die hij met zijn moeder morgen op het spreekuur ziet. Wel of geen medicatie is dan de vraag. Hij weet nu dat er andere dingen nodig zijn.”

Hoe was het om te komen tot een eenduidig, regionaal beeld bij bestuurders over wat resultaatsturing betekent en hoe je dat doet?

Bert vertelt: “Eind 2016 hadden we een discussie over wat resultaatsturing is en hoe we dat wilden inrichten. Iedere gemeente zei het zelf te kunnen. De vraag toen was of het voor alle gemeenten identiek moest zijn in de uitvoering of dat je uitgaat van dezelfde basis. Nu zien we dat die concrete afspraken over de basis een belangrijk startpunt waren. Nu is er volop vertrouwen als het gaat om de regionale inkoop, hoe we omgaan met zorgaanbieders en waar we gezamenlijk op sturen. Dat maakt de zorg die we bieden sterker.”

Plotseling komt er een situatie terug in zijn herinnering:

“Ik weet nog dat ik als wethouder in 2016 geconfronteerd werd met het na-ijleffect van de solidariteitsheffing* die we als samenwerkende gemeenten regionaal vaststelden. Ik moest verantwoorden dat we als gemeente 250.000 euro extra moesten uitgeven. Ik stond daar helemaal achter en kon de raad hierin meenemen; uiteindelijk kunnen we door deze afspraak de continuïteit van de zorgaanbieder meer garanderen en efficiënter inkopen als regio.”Wat een enorme omslag was dat vanaf januari 2015. De gemeenten waren vanaf dat moment verantwoordelijk voor de organisatie en uitvoering van Wmo, Jeugd en Participatiewet. Een verandering in de manier van denken en doen om goed afgestemde zorg te bieden. Als het over jeugdzorg en jeugdhulp gaat was er vanaf januari 2016 het project Transformatie in de Versnelling, een provinciaal gesubsidieerd project. Met deze subsidie beoogde de Provincie Gelderland beleid en uitvoering van de jeugdzorg verder te vernieuwen en te verbeteren. Juist om de basis voor die veranderde hulpverlening snel op orde te hebben voor kinderen en jongeren in de regio. Sturen vanuit de rol van opdrachtgever en ketensamenwerking waren de hoofddoelen. Gemeentemedewerkers werden toen ook contracteigenaren, dat vergde een andere mindset, vaardig samenwerken en sturen op resultaten."

Als je nu, tweeënhalf jaar later, terugkijkt naar die tijd welke belangrijkste stappen maakten regiobestuurders om te komen waar Rivierenland nu staat?

"Ik stapte in 2014 in bij het Platform Zelfredzaam. Ik merkte dat er in die hectiek van veranderen nauwelijks rust was. Wij als platform kozen toen voor houden wat er was en veranderen op onderdelen. Dat leverde toen de ruimte op om te starten met innoveren en duidelijke keuzes maken. Het eerste jaar, 2015, was lastig. De financiële basis was in de maak en moest ervoor zorgen dat bijvoorbeeld de facturering liep.

Ik merkte dat zorgaanbieders de ruimte pakten om het daadwerkelijk anders te gaan doen, samen te komen tot nieuw aanbod door bijvoorbeeld te gaan werken met budgetplafonds per zorgvorm die regionaal werden ingevoerd om de productenstructuur te vereenvoudigen. Vertrouwen in elkaar was de sleutel.“Wat zijn belangrijke besluiten en acties geweest om te komen waar we nu zijn in de regio als het om resultaatsturing gaat?“We startten met het maken van concrete afspraken met een kopgroep van zorgaanbieders. Dat was een belangrijk signaal naar de zorgaanbieder: we trekken serieus met elkaar op. Ook de inwoners (vertegenwoordigd in het platform) waren actief betrokken bij het proces. Daar zag ik in dat langdurige samenwerking van gemeenten nodig is als basis.”

En welke leerpunten zag je daarbij?

“Gemeenten hadden onvoldoende zicht op wat er bij de zorgaanbieder gebeurde. Die zagen vooral wat niet goed ging. Als opdrachtgever waren ze destijds meer bezig met randvoorwaarden dan met kwaliteit van zorg. Of facturen wel of niet klopten bijvoorbeeld. Ik zie wel dat die professionals nu in staat zijn om de cliënt centraal te stellen, dichtbij die inwoner durven staan en hem vertrouwen geven.De rol van het Platform in die worsteling was om structureel de lastige thema’s te bespreken; het gemeenschappelijke belang van alle partijen was steeds voelbaar.

Partijen vonden elkaar om het voor die ene inwoner goed te regelen. De zorgaanbieder wist dat hij het anders moest doen, de gemeente zag dat het nodig was dat anderen zich met hen bemoeiden en inwoners zagen in dat niet alles kan wat ze willen. Ook een partij als onderwijs werd steeds meer betrokken. Samen kwam we er wel uit om meer transparant, beter zichtbaar en goedkoper te zijn. Eigenlijk door de leefwereld van de cliënt steeds centraal te zetten. De schotten gingen weg en dat gaf zicht wat er werkelijk moest gebeuren. Het maakte transparant welke zorg en hulp het gezin heeft. Het hele gezin is in beeld.”

Wat zijn uw goede voornemens op het gebied van Jeugdhulp en zorg voor 2019 voor Rivierenland? Bestuurlijk op regioniveau en zorg-inhoudelijk?

“Ik heb een wens voor onze regio. Dat we zaken nog beter organiseren aan de ‘voorkant’ zodat duurdere zorg aan de ‘achterkant’ niet of minder nodig is. Zorgaanbieders komen in beeld als er problemen zijn. Als we preventief bij inwoners thuis (0de lijn) eerder signalen oppakken en zien dat daar iets moet veranderen, is dat goed voor de cliënt, het gezin, de gemeente, de regio. Ik gun ons lef en creativiteit, voor andere regelgeving, voor het logisch inzetten van het netwerk zodat we nog beter gaan samenwerken.

Ook wens ik ons een nog betere samenwerking op bestuurlijk niveau in de keten. Bijvoorbeeld met de zorgverzekeraar die belang heeft bij het totale proces en gebaat is bij het besparen van kosten. Die ziektekostenverzekeraar mag nog meer sturen op het verlagen van kosten door de zorgaanbieder mee te nemen in hun preventierol. Ik wens dat we in 2019 met zorgaanbieders producten ontwikkelen om in die 0de lijn toe te passen. Nog verder vernieuwen van zorg, ook samen met de zorgverzekeraar!"  

* solidariteitsheffing: afspraak tussen de 10 samenwerkende gemeenten in Rivierenland om samen de kosten te dragen van zorguitgaven met een hoog financieel risico in een jaar. Deze regeling draagt bij aan het bieden van continuïteit van betaalbare zorg in Rivierenland.